Ελληνικός χώρος και Δύση (Κείμενο σε εξέλιξη)

 

 

Έχει ειπωθεί: 

«Δύση σημαίνει πρόοδος. Το Βυζάντιο (εμείς λέμε: ο ελληνικός χώρος) Μεσαίωνας».

Το παραπάνω τσιτάτο μοιάζει με εκείνο το: 

«Όταν οι Έλληνες έχτιζαν Παρθενώνες, εσείς ήσασταν πίθηκοι πάνω στα δέντρα».

Ας προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε με νηφαλιότητα την πραγματικότητα. 

Η Αρχαία Ελλάδα κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους. Αργότερα, ο Μέγας Κωνσταντίνος ιδρύει τη νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη, που έμελλε για περισσότερα από χίλια χρόνια να είναι η πρωτεύουσα της μακροβιότερης αυτοκρατορίας που έχει γνωρίσει αυτός ο πλανήτης. Οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα στρατιωτικά, κατακτήθηκαν όμως από αυτήν πνευματικά και πολιτισμικά. Αυτή η πνευματική, πολιτισμική και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, γλωσσική ελληνική κυριαρχία διατηρήθηκε μέχρι και την Άλωση της Πόλης το 1453. Μιλάμε για μια περίοδο grosso modo 1500 ετών! Και αυτό, παρά την παρουσία διάφορων επιδρομέων, όπως οι Σλάβοι, που εισέβαλλαν τον 4^ο αιώνα, και παρέμειναν για αρκετό χρονικό διάστημα σε μεγάλο μέρος του ελλαδικού χώρου. Ένα άλλο σημαντικό και ουσιαστικό στοιχείο αυτής της περιόδου ήταν η επικράτηση του Χριστιανισμού, στον οποίο -αρχικά, χάρη στους Θεσσαλονικείς Κύριλλο και Μεθόδιο- αφομοιώθηκαν και οι Σλάβοι. Ουσιαστικά, έχουμε στην Ανατολή ένα ελληνοχριστιανικό πολιτισμικό περιβάλλον. Παύση.

Την ίδια περίοδο, δηλαδή των 1500 χρόνων, η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποσυντίθεται. Επιδρομείς, όπως Γότθοι, Βησιγότθοι, και άλλοι -που χτυπούν, επίσης, και την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία- εισβάλλουν εκεί όπου σήμερα βρίσκονται οι ευρωπαϊκές χώρες, αυτό που ονομάζουμε Δύση. Οι εισβολές κυρίως από τον Βορρά και την Ασία, η δημιουργία φέουδων, με επικεφαλής πλούσιους στρατιωτικούς άρχοντες που, έναντι φόρων και άλλων αγαθών, παρέχουν προστασία στον απλό λαό, οι εναλλαγές βασιλέων και οι συνεχείς πόλεμοι, είναι το πολύ γενικό πλαίσιο της δυτικής ιστορίας κατά τον Μεσαίωνα. Πάλι grosso modo: 400-1450 μ.Χ. Υπήρχε πολιτισμός κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα στη Δύση; Ναι, υπήρχε. Και ποιο ήταν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του: ο Χριστιανισμός.

Και πάμε τώρα να δούμε γιατί επιμένουμε στον Χριστιανισμό. Επειδή, στη Δύση (με σχετική εξαίρεση την Ισπανία, στην οποία θα γίνει άλλη στιγμή αναφορά), σε αντίθεση με ότι συνέβη στην Ανατολή από το 1453 και μετά, ο Χριστιανισμός με όλες του τις πολιτισμικές και πολιτιστικές μορφές, δεν έπαψε ποτέ να είναι παρών και δυναμικός μέχρι και σήμερα. Είτε ήταν καθολικός, είτε ήταν προτεσταντικός, είτε ήταν αγγλικανικός, είτε οι ρυθμοί των εκκλησιών άλλαζαν (γοτθικός, μπαρόκ, κ.α.), και παρά τις όποιες θετικές ή αρνητικές ιστορικές στιγμές των εκφραστών του, ο χριστιανισμός έχει συνεχή και αδιατάρακτη παρουσία σχεδόν 1700 ετών. 

Ο Χριστιανισμός στη Δύση έγινε όχημα πολιτισμού, αλλά και επιβολής εξουσίας. Πιο απλά, κέρδιζε ο προτεστάντης, έχτιζε μια εκκλησία. Κέρδιζε ο καθολικός, έχτιζε μια άλλη στο δικό του στυλ. Γκρέμιζαν το ένα κάστρο, έχτιζαν το άλλο. Για να χρησιμοποιήσουμε έναν ποδοσφαιρικό όρο, ό,τι συνέβαινε στη Δύση ήταν ένα «clásico» στην ίδια πόλη, με θερμόαιμους και ανεγκέφαλους ενίοτε ποδοσφαιριστές και φιλάθλους. Όταν χτύπησε την πόρτα της δυτικής ιστορίας η Αναγέννηση (που -εδώ είναι το ένα αστείο- βασίστηκε στον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό και, ταυτόχρονα επηρεάστηκε, εν μέρει, από την παρουσία λογίων προσφύγων στην Ιταλία από το Βυζάντιο) το πεδίο ήταν βατό για να αναπτυχθούν οι τέχνες και τα γράμματα, να δημιουργηθούν συν τω χρόνω μεγαλοπρεπή δημόσια έργα και κτήρια, να ανθίσει το εμπόριο και ο καπιταλισμός, να γίνει ευρέως γνωστός ο Νέος Κόσμος της Αμερικανικής Ηπείρου, για να φτάσουμε πολύ αργότερα στο ορόσημο της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και την προετοιμασία, μέσω διαφόρων ρευμάτων και κινημάτων, στα δραματικά γεγονότα, αλλά και στις σημαντικές εφευρέσεις και ανακαλύψεις του 20^ού αιώνα και, τελικά, στη σύγχρονη εποχή.

Αντίθετα, όταν η Πόλη έπεσε στα χέρια του Μωάμεθ του Πορθητή, η σύγκρουση των δύο διαφορετικών θρησκειών και πολιτισμών ήταν αναπόφευκτη. Το Ισλάμ επιβλήθηκε απόλυτα. Ναοί και μεγαλόπρεπα κτήρια, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων που σώζονται μέχρι και σήμερα, ξηλώθηκαν εκ βάθρων. Στη θέση τους χτίστηκαν τζαμιά και χαμάμ. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία επιβλήθηκε με φωτιά και τσεκούρι. Δεν θέλει πολύ για να καταλάβει κανείς τις μεγάλες ιστορικές διαφορές της χριστιανικής Ανατολής και Δύσης από τη στιγμή της Άλωσης. Τα ελληνικά γράμματα και οι τέχνες σε καμία περίπτωση δεν μπορούσαν να εξελιχθούν -για να μην πούμε να επιβιώσουν- σε ένα δυσμενές για αυτά περιβάλλον. Οι εξαιρέσεις -κάποιες σχολές, η Μεγάλη του Γένους Σχολή- ελάχιστες και με καθυστέρηση, αφορούσαν στην πραγματικότητα λίγους, κυρίως ιεροσπουδαστές. Δεν επεκτεινόμαστε, γιατί το συγκεκριμένο υλικό προς παράθεση είναι τεράστιο. Ίσως κάποια άλλη στιγμή.

Οι ιστορικές πορείες Ανατολής και Δύσης είναι σαφώς διαφορετικές.

Η Ελλάδα αποκτά τη σημερινή της μορφή μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έπειτα από σκληρούς αγώνες και με μια εντελώς διαφορετική και επώδυνη διαδρομή. Τις οικονομικές και άλλες συνέπειες η χώρα τις βιώνει ακόμα, παρά τα όποια ξέφωτα ελπίδας. Θυμίζουμε απλώς ότι το 1984 η Ελλάδα ξόφλησε ένα από τα δάνεια της Επανάστασης του 1821!

Το συμπέρασμα αυτής της πρώτης αναφοράς, είναι πως όσοι αφορίζουν με τσιτάτα εντυπωσιασμού, όπως αυτό που αναφέραμε στην αρχή, μάλλον δεν έχουν επίγνωση του τι λένε. Αν, ωστόσο, θεωρούν πως έχουν επίγνωση και τα λένε, τα πράγματα σοβαρεύουν. Εδώ θα είμαστε για να τα ελαφρύνουμε…