Βασικά σημεία της Συνθήκης της Λοζάνης

Η Ελλάδα και η Συνθήκη της Λοζάνης
(Πηγή Φωτογραφίας: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών)

Η Συνθήκη της Λοζάνης υπογράφηκε την 24 Ιουλίου 1923 και τέθηκε σε ισχύ την 6 Αυγούστου 1924. Με αυτήν καταργείται η Συνθήκη των Σεβρών. 

Η Συνθήκη της Λοζάνης καθόρισε τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας, ωστόσο δεν ήταν μια διμερής συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, γεγονός που της δίνει ξεχωριστό ειδικό βάρος. 

Η Συνθήκη της Λοζάνης υπογράφηκε από τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, την Ιαπωνία, τη Γιουγκοσλαβία, τη Ρουμανία, την Ελλάδα και, φυσικά, την Τουρκία. 

Η Ελλάδα συμμετέχει στη Συνθήκη της Λοζάνης έχοντας πρόσφατη την οδυνηρή εμπειρία της Μικρασιατικής Εκστρατείας και των συνεπειών της σε πολιτικό, διπλωματικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. 

Ωστόσο, η Συνθήκη της Λοζάνης, γενικά, είναι μια καλή στιγμή, όπως αποδεικνύεται έως τις μέρες μας. 

Με τη Συνθήκη της Λοζάνης η Ελλάδα αποκτά τα σημερινά της όρια, πλην των Δωδεκανήσων. Τα νησιά Ιμβρος και Τένεδος, καθώς και η ζώνη της Σμύρνης παραχωρούνται στην Τουρκία. 

Τα Δωδεκάνησα αλλάζουν χέρια και παραχωρούνται από την Τουρκία στην Ιταλία. 

Η Ελλάδα θα παραλάβει τα Δωδεκάνησα από τους ΙΤΑΛΟΥΣ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Ιταλία εκχωρεί την ΠΛΗΡΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ επί των Δωδεκανήσων και των παρακείμενων νησιδίων στην Ελλάδα τη 10 Φεβρουαρίου 1947. 

Η Τουρκία δεν (δικαιούται εκ των πραγμάτων να) έχει καμία συμμετοχή στη διαδικασία, και ουδεμία αξίωση επί των Δωδεκανήσων και των βραχονησίδων. Πρόκειται για συμφωνία Ελλάδας και Ιταλίας, και ΟΧΙ Ελλάδας και Τουρκίας. 

Στα Δωδεκάνησα ανήκει φυσικά ΚΑΙ το Καστελόριζο και οι γειτονικές σε αυτό βραχονησίδες. 

Το "μικροσκοπικό" Καστελόριζο δικαιούται ΑΟΖ εκατοντάδων ναυτικών μιλίων νοτίως της Τουρκίας, κάτι που φυσικά ενοχλεί τη γείτονα χώρα, η οποία δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. 

Διπλωματικά, το Διεθνές Δίκαιο ευνοεί τα συμφέροντα της Ελλάδας, αφού παρόμοιες διαφορές θα είχαν χώρες όπως η ΗΠΑ και η Ρωσία, που ούτε για αστείο θα δέχονταν τη μη εφαρμογή του. 

Με τη Συνθήκη της Λοζάνης η περιοχή της Βόρειας Ηπείρου, με κατά βάση ελληνοχριστιανικό ελληνόφωνο πληθυσμό, παραχωρείται στην Αλβανία κατόπιν πιέσεων (υπενθυμίζουμε την όχι ιδιαίτερα πλεονεκτική διπλωματικά θέση της Ελλάδας λόγω των γεγονότων του 1922). 

Πρόκειται για μια περιοχή που καταλαμβάνει σχεδόν τη μισή έκταση της γειτονικής χώρας. Οι συνέπειες για τον ελληνικό πληθυσμό, ιδιαίτερα την περίοδο του Χότζα, είναι γνωστές και εμφανείς μέχρι σήμερα. 

Η Ανατολική Θράκη παραχωρείται στην Τουρκία. 

Η Συνθήκη της Λοζάνης αποτελείται από 143 άρθρα, όπου ανάμεσα σε άλλα καθορίζονται αναλυτικά τα σύνορα των νησιών και των βραχονησίδων, η ανταλλαγή πληθυσμών και η αποστρατικοποίηση κάποιων -ΚΑΙ ΟΧΙ ΟΛΩΝ- των νησιών, στην οποία αποστρατικοποίηση υποχρεώνεται ΚΑΙ η Τουρκία.

Αυτό είναι ένα μικρό και όχι εξαντλητικό περίγραμμα της Συνθήκης της Λοζάνης. 

Το πλήρες κείμενο της Συνθήκης της Λοζάνης είναι εύκολα προσβάσιμο στο διαδίκτυο. 

Ελληνικός χώρος και Δύση (Κείμενο σε εξέλιξη)

 

 

Έχει ειπωθεί: 

«Δύση σημαίνει πρόοδος. Το Βυζάντιο (εμείς λέμε: ο ελληνικός χώρος) Μεσαίωνας».

Το παραπάνω τσιτάτο μοιάζει με εκείνο το: 

«Όταν οι Έλληνες έχτιζαν Παρθενώνες, εσείς ήσασταν πίθηκοι πάνω στα δέντρα».

Ας προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε με νηφαλιότητα την πραγματικότητα. 

Η Αρχαία Ελλάδα κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους. Αργότερα, ο Μέγας Κωνσταντίνος ιδρύει τη νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη, που έμελλε για περισσότερα από χίλια χρόνια να είναι η πρωτεύουσα της μακροβιότερης αυτοκρατορίας που έχει γνωρίσει αυτός ο πλανήτης. Οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα στρατιωτικά, κατακτήθηκαν όμως από αυτήν πνευματικά και πολιτισμικά. Αυτή η πνευματική, πολιτισμική και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, γλωσσική ελληνική κυριαρχία διατηρήθηκε μέχρι και την Άλωση της Πόλης το 1453. Μιλάμε για μια περίοδο grosso modo 1500 ετών! Και αυτό, παρά την παρουσία διάφορων επιδρομέων, όπως οι Σλάβοι, που εισέβαλλαν τον 4^ο αιώνα, και παρέμειναν για αρκετό χρονικό διάστημα σε μεγάλο μέρος του ελλαδικού χώρου. Ένα άλλο σημαντικό και ουσιαστικό στοιχείο αυτής της περιόδου ήταν η επικράτηση του Χριστιανισμού, στον οποίο -αρχικά, χάρη στους Θεσσαλονικείς Κύριλλο και Μεθόδιο- αφομοιώθηκαν και οι Σλάβοι. Ουσιαστικά, έχουμε στην Ανατολή ένα ελληνοχριστιανικό πολιτισμικό περιβάλλον. Παύση.

Την ίδια περίοδο, δηλαδή των 1500 χρόνων, η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποσυντίθεται. Επιδρομείς, όπως Γότθοι, Βησιγότθοι, και άλλοι -που χτυπούν, επίσης, και την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία- εισβάλλουν εκεί όπου σήμερα βρίσκονται οι ευρωπαϊκές χώρες, αυτό που ονομάζουμε Δύση. Οι εισβολές κυρίως από τον Βορρά και την Ασία, η δημιουργία φέουδων, με επικεφαλής πλούσιους στρατιωτικούς άρχοντες που, έναντι φόρων και άλλων αγαθών, παρέχουν προστασία στον απλό λαό, οι εναλλαγές βασιλέων και οι συνεχείς πόλεμοι, είναι το πολύ γενικό πλαίσιο της δυτικής ιστορίας κατά τον Μεσαίωνα. Πάλι grosso modo: 400-1450 μ.Χ. Υπήρχε πολιτισμός κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα στη Δύση; Ναι, υπήρχε. Και ποιο ήταν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του: ο Χριστιανισμός.

Και πάμε τώρα να δούμε γιατί επιμένουμε στον Χριστιανισμό. Επειδή, στη Δύση (με σχετική εξαίρεση την Ισπανία, στην οποία θα γίνει άλλη στιγμή αναφορά), σε αντίθεση με ότι συνέβη στην Ανατολή από το 1453 και μετά, ο Χριστιανισμός με όλες του τις πολιτισμικές και πολιτιστικές μορφές, δεν έπαψε ποτέ να είναι παρών και δυναμικός μέχρι και σήμερα. Είτε ήταν καθολικός, είτε ήταν προτεσταντικός, είτε ήταν αγγλικανικός, είτε οι ρυθμοί των εκκλησιών άλλαζαν (γοτθικός, μπαρόκ, κ.α.), και παρά τις όποιες θετικές ή αρνητικές ιστορικές στιγμές των εκφραστών του, ο χριστιανισμός έχει συνεχή και αδιατάρακτη παρουσία σχεδόν 1700 ετών. 

Ο Χριστιανισμός στη Δύση έγινε όχημα πολιτισμού, αλλά και επιβολής εξουσίας. Πιο απλά, κέρδιζε ο προτεστάντης, έχτιζε μια εκκλησία. Κέρδιζε ο καθολικός, έχτιζε μια άλλη στο δικό του στυλ. Γκρέμιζαν το ένα κάστρο, έχτιζαν το άλλο. Για να χρησιμοποιήσουμε έναν ποδοσφαιρικό όρο, ό,τι συνέβαινε στη Δύση ήταν ένα «clásico» στην ίδια πόλη, με θερμόαιμους και ανεγκέφαλους ενίοτε ποδοσφαιριστές και φιλάθλους. Όταν χτύπησε την πόρτα της δυτικής ιστορίας η Αναγέννηση (που -εδώ είναι το ένα αστείο- βασίστηκε στον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό και, ταυτόχρονα επηρεάστηκε, εν μέρει, από την παρουσία λογίων προσφύγων στην Ιταλία από το Βυζάντιο) το πεδίο ήταν βατό για να αναπτυχθούν οι τέχνες και τα γράμματα, να δημιουργηθούν συν τω χρόνω μεγαλοπρεπή δημόσια έργα και κτήρια, να ανθίσει το εμπόριο και ο καπιταλισμός, να γίνει ευρέως γνωστός ο Νέος Κόσμος της Αμερικανικής Ηπείρου, για να φτάσουμε πολύ αργότερα στο ορόσημο της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και την προετοιμασία, μέσω διαφόρων ρευμάτων και κινημάτων, στα δραματικά γεγονότα, αλλά και στις σημαντικές εφευρέσεις και ανακαλύψεις του 20^ού αιώνα και, τελικά, στη σύγχρονη εποχή.

Αντίθετα, όταν η Πόλη έπεσε στα χέρια του Μωάμεθ του Πορθητή, η σύγκρουση των δύο διαφορετικών θρησκειών και πολιτισμών ήταν αναπόφευκτη. Το Ισλάμ επιβλήθηκε απόλυτα. Ναοί και μεγαλόπρεπα κτήρια, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων που σώζονται μέχρι και σήμερα, ξηλώθηκαν εκ βάθρων. Στη θέση τους χτίστηκαν τζαμιά και χαμάμ. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία επιβλήθηκε με φωτιά και τσεκούρι. Δεν θέλει πολύ για να καταλάβει κανείς τις μεγάλες ιστορικές διαφορές της χριστιανικής Ανατολής και Δύσης από τη στιγμή της Άλωσης. Τα ελληνικά γράμματα και οι τέχνες σε καμία περίπτωση δεν μπορούσαν να εξελιχθούν -για να μην πούμε να επιβιώσουν- σε ένα δυσμενές για αυτά περιβάλλον. Οι εξαιρέσεις -κάποιες σχολές, η Μεγάλη του Γένους Σχολή- ελάχιστες και με καθυστέρηση, αφορούσαν στην πραγματικότητα λίγους, κυρίως ιεροσπουδαστές. Δεν επεκτεινόμαστε, γιατί το συγκεκριμένο υλικό προς παράθεση είναι τεράστιο. Ίσως κάποια άλλη στιγμή.

Οι ιστορικές πορείες Ανατολής και Δύσης είναι σαφώς διαφορετικές.

Η Ελλάδα αποκτά τη σημερινή της μορφή μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έπειτα από σκληρούς αγώνες και με μια εντελώς διαφορετική και επώδυνη διαδρομή. Τις οικονομικές και άλλες συνέπειες η χώρα τις βιώνει ακόμα, παρά τα όποια ξέφωτα ελπίδας. Θυμίζουμε απλώς ότι το 1984 η Ελλάδα ξόφλησε ένα από τα δάνεια της Επανάστασης του 1821!

Το συμπέρασμα αυτής της πρώτης αναφοράς, είναι πως όσοι αφορίζουν με τσιτάτα εντυπωσιασμού, όπως αυτό που αναφέραμε στην αρχή, μάλλον δεν έχουν επίγνωση του τι λένε. Αν, ωστόσο, θεωρούν πως έχουν επίγνωση και τα λένε, τα πράγματα σοβαρεύουν. Εδώ θα είμαστε για να τα ελαφρύνουμε…

    

 

 

 

 

 

Πινελιές από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 (Α' Μέρος)

 

Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου. Ευγένιος Ντελακρουά.

Ρομαντισμός (τέλη 18^ου αιώνα – μέσα 19^ου): Καλλιτεχνικό ρεύμα που ξεκίνησε στη Γερμανία και τη Μεγάλη Βρετανία και εξαπλώθηκε στη Γαλλία, την Ισπανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στο συναίσθημα, παρά στη λογική -χωρίς να την απορρίπτουν- οι καλλιτέχνες  προσπαθούν να προκαλέσουν συγκίνηση στον δέκτη και συχνά εκφράζουν το αίσθημα του ανικανοποίητου. Για αυτό, άλλωστε, αρκετοί από αυτούς έστρεψαν τη ματιά τους σε καινούριους τόπους -όπως η Ελλάδα και η Ισπανία[1]- αναζητώντας νέες πηγές έμπνευσης. Ένα από τα πολλά και διαφορετικά χαρακτηριστικά του ρομαντισμού είναι η αποτύπωση της προσωπικής άποψης και της εσωτερικής κατάστασης του καλλιτέχνη στο έργο. Για να γίνει πιο απλό και κατανοητό, αν δούμε έναν πίνακα της Αναγέννησης, ένα τοπίο για παράδειγμα, θα παρατηρήσουμε τη φύση να εξιδανικεύεται (γαλανός ουρανός, πολύχρωμα λουλουδάκια, καταπράσινα λιβάδια, σύννεφα, ωραία αγγελάκια, κτλ.). Αντίθετα, στον ρομαντισμό, η φύση εκφράζει όσα ο ίδιος ο καλλιτέχνης νιώθει. Αν είναι ερωτευμένος, η φύση θα είναι ωραία και οι εικόνες παραδεισένιες. Αν λυπάται, σε ένα τοπίο πιθανόν να υπάρχει βροχή. Αν μέσα του παλεύει, η θάλασσα θα απεικονίζεται σκοτεινή κι αγριεμένη, τα κύματα θα χτυπούν αλύπητα πάνω στα βράχια.

 

Η γέννηση της Αφροδίτης. Σάντρο Μποτιτσέλι.

Αυτή η διαφορετική προσέγγιση αποτυπώνεται και στο ανθρώπινο σώμα. Αν για τους ζωγράφους της Αναγέννησης η ιδανική φιγούρα είναι, για παράδειγμα, εκείνη της Αφροδίτης του Μποτιτσέλι, οι ρομαντικοί ζωγράφοι κινούνται πάλι στο ίδιο πλαίσιο που περιγράψαμε προηγουμένως. Για να καταλάβουμε τη διαφορά, ας φέρουμε στο μυαλό μας την Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου του Ευγένιου Ντελακρουά. Από τη μια, η αποθέωση του γυναικείου σώματος και ο θαυμασμός για την κλασσική ομορφιά και, από την άλλη, η έκφραση της απόγνωσης, της αγωνίας, της αβεβαιότητας. Η Αφροδίτη έχει τα χέρια μαζεμένα, ποθητή, ευάλωτη, υποσχόμενη. Η Ελλάδα με τα χέρια ανοιχτά φαντάζει ηρωική, διαμαρτυρόμενη και ταυτόχρονα μεγαλόπρεπη μέσα στη δυστυχία της. Είναι σαν να λέει: «δεν έχω κάτι άλλο να δώσω», «δεν βλέπετε τι συμβαίνει;»

Μέσα, λοιπόν, σε αυτό το πλαίσιο του ρομαντισμού, αρκετοί καλλιτέχνες λειτούργησαν -όπως θα λέγαμε σήμερα- ως influencers. Οι πίνακες ήταν η τηλεόραση και ο κινηματογράφος της εποχής και χρησίμευσαν ως ένα κάλεσμα με πολλούς αποδέκτες, κυρίως της ανερχόμενης αστικής τάξης, που πολύ απλά και συνοπτικά περνούσαν το μήνυμα: Κοιτάχτε πώς έχουν καταντήσει οι απόγονοι του Σωκράτη, αλλά και του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, που τα βιβλία τους διαβάζετε και θαυμάζετε. Σπεύστε να δείτε πώς αγωνίζονται μόνοι τους απέναντι στο οθωμανικό θηρίο και τρέξτε να τους βοηθήσετε. Το ίδιο συνέβη και με τη ρομαντική ποίηση, το νούμερο ένα «social media» της ρομαντικής περιόδου όσον αφορά στη λογοτεχνία. Ο Βίκτωρ Ουγκό, ο Φρίντριχ Σίλερ, ο Πέρσι Σέλλεϊ και, φυσικά, ο Τζορτζ Γκόρντον Μπάιρον, γνωστότερος ως Λόρδος Βύρων, είναι μόνο ορισμένα από τα ονόματα που συνεισέφεραν στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, αφού τα έργα τους διαβάζονταν σε λέσχες και καλλιτεχνικά καφενεία των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών και συνέβαλαν στην εξέλιξη του φιλελληνισμού.

---

[1] Αν και κατά την πρώτη δεκαετία του 19^ου αιώνα η Ισπανία διεξάγει το δικό της απελευθερωτικό αγώνα εναντίον των Γάλλων, τα ιστορικά δεδομένα των δύο χωρών και τα γεγονότα που συμβαίνουν κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζονται. Αναμφίβολα, ωστόσο, και οι δύο κόσμοι αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες του ρομαντισμού.