Ελληνικός χώρος και Δύση (Κείμενο σε εξέλιξη)

 

 

Έχει ειπωθεί: 

«Δύση σημαίνει πρόοδος. Το Βυζάντιο (εμείς λέμε: ο ελληνικός χώρος) Μεσαίωνας».

Το παραπάνω τσιτάτο μοιάζει με εκείνο το: 

«Όταν οι Έλληνες έχτιζαν Παρθενώνες, εσείς ήσασταν πίθηκοι πάνω στα δέντρα».

Ας προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε με νηφαλιότητα την πραγματικότητα. 

Η Αρχαία Ελλάδα κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους. Αργότερα, ο Μέγας Κωνσταντίνος ιδρύει τη νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη, που έμελλε για περισσότερα από χίλια χρόνια να είναι η πρωτεύουσα της μακροβιότερης αυτοκρατορίας που έχει γνωρίσει αυτός ο πλανήτης. Οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα στρατιωτικά, κατακτήθηκαν όμως από αυτήν πνευματικά και πολιτισμικά. Αυτή η πνευματική, πολιτισμική και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, γλωσσική ελληνική κυριαρχία διατηρήθηκε μέχρι και την Άλωση της Πόλης το 1453. Μιλάμε για μια περίοδο grosso modo 1500 ετών! Και αυτό, παρά την παρουσία διάφορων επιδρομέων, όπως οι Σλάβοι, που εισέβαλλαν τον 4^ο αιώνα, και παρέμειναν για αρκετό χρονικό διάστημα σε μεγάλο μέρος του ελλαδικού χώρου. Ένα άλλο σημαντικό και ουσιαστικό στοιχείο αυτής της περιόδου ήταν η επικράτηση του Χριστιανισμού, στον οποίο -αρχικά, χάρη στους Θεσσαλονικείς Κύριλλο και Μεθόδιο- αφομοιώθηκαν και οι Σλάβοι. Ουσιαστικά, έχουμε στην Ανατολή ένα ελληνοχριστιανικό πολιτισμικό περιβάλλον. Παύση.

Την ίδια περίοδο, δηλαδή των 1500 χρόνων, η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποσυντίθεται. Επιδρομείς, όπως Γότθοι, Βησιγότθοι, και άλλοι -που χτυπούν, επίσης, και την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία- εισβάλλουν εκεί όπου σήμερα βρίσκονται οι ευρωπαϊκές χώρες, αυτό που ονομάζουμε Δύση. Οι εισβολές κυρίως από τον Βορρά και την Ασία, η δημιουργία φέουδων, με επικεφαλής πλούσιους στρατιωτικούς άρχοντες που, έναντι φόρων και άλλων αγαθών, παρέχουν προστασία στον απλό λαό, οι εναλλαγές βασιλέων και οι συνεχείς πόλεμοι, είναι το πολύ γενικό πλαίσιο της δυτικής ιστορίας κατά τον Μεσαίωνα. Πάλι grosso modo: 400-1450 μ.Χ. Υπήρχε πολιτισμός κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα στη Δύση; Ναι, υπήρχε. Και ποιο ήταν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του: ο Χριστιανισμός.

Και πάμε τώρα να δούμε γιατί επιμένουμε στον Χριστιανισμό. Επειδή, στη Δύση (με σχετική εξαίρεση την Ισπανία, στην οποία θα γίνει άλλη στιγμή αναφορά), σε αντίθεση με ότι συνέβη στην Ανατολή από το 1453 και μετά, ο Χριστιανισμός με όλες του τις πολιτισμικές και πολιτιστικές μορφές, δεν έπαψε ποτέ να είναι παρών και δυναμικός μέχρι και σήμερα. Είτε ήταν καθολικός, είτε ήταν προτεσταντικός, είτε ήταν αγγλικανικός, είτε οι ρυθμοί των εκκλησιών άλλαζαν (γοτθικός, μπαρόκ, κ.α.), και παρά τις όποιες θετικές ή αρνητικές ιστορικές στιγμές των εκφραστών του, ο χριστιανισμός έχει συνεχή και αδιατάρακτη παρουσία σχεδόν 1700 ετών. 

Ο Χριστιανισμός στη Δύση έγινε όχημα πολιτισμού, αλλά και επιβολής εξουσίας. Πιο απλά, κέρδιζε ο προτεστάντης, έχτιζε μια εκκλησία. Κέρδιζε ο καθολικός, έχτιζε μια άλλη στο δικό του στυλ. Γκρέμιζαν το ένα κάστρο, έχτιζαν το άλλο. Για να χρησιμοποιήσουμε έναν ποδοσφαιρικό όρο, ό,τι συνέβαινε στη Δύση ήταν ένα «clásico» στην ίδια πόλη, με θερμόαιμους και ανεγκέφαλους ενίοτε ποδοσφαιριστές και φιλάθλους. Όταν χτύπησε την πόρτα της δυτικής ιστορίας η Αναγέννηση (που -εδώ είναι το ένα αστείο- βασίστηκε στον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό και, ταυτόχρονα επηρεάστηκε, εν μέρει, από την παρουσία λογίων προσφύγων στην Ιταλία από το Βυζάντιο) το πεδίο ήταν βατό για να αναπτυχθούν οι τέχνες και τα γράμματα, να δημιουργηθούν συν τω χρόνω μεγαλοπρεπή δημόσια έργα και κτήρια, να ανθίσει το εμπόριο και ο καπιταλισμός, να γίνει ευρέως γνωστός ο Νέος Κόσμος της Αμερικανικής Ηπείρου, για να φτάσουμε πολύ αργότερα στο ορόσημο της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και την προετοιμασία, μέσω διαφόρων ρευμάτων και κινημάτων, στα δραματικά γεγονότα, αλλά και στις σημαντικές εφευρέσεις και ανακαλύψεις του 20^ού αιώνα και, τελικά, στη σύγχρονη εποχή.

Αντίθετα, όταν η Πόλη έπεσε στα χέρια του Μωάμεθ του Πορθητή, η σύγκρουση των δύο διαφορετικών θρησκειών και πολιτισμών ήταν αναπόφευκτη. Το Ισλάμ επιβλήθηκε απόλυτα. Ναοί και μεγαλόπρεπα κτήρια, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων που σώζονται μέχρι και σήμερα, ξηλώθηκαν εκ βάθρων. Στη θέση τους χτίστηκαν τζαμιά και χαμάμ. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία επιβλήθηκε με φωτιά και τσεκούρι. Δεν θέλει πολύ για να καταλάβει κανείς τις μεγάλες ιστορικές διαφορές της χριστιανικής Ανατολής και Δύσης από τη στιγμή της Άλωσης. Τα ελληνικά γράμματα και οι τέχνες σε καμία περίπτωση δεν μπορούσαν να εξελιχθούν -για να μην πούμε να επιβιώσουν- σε ένα δυσμενές για αυτά περιβάλλον. Οι εξαιρέσεις -κάποιες σχολές, η Μεγάλη του Γένους Σχολή- ελάχιστες και με καθυστέρηση, αφορούσαν στην πραγματικότητα λίγους, κυρίως ιεροσπουδαστές. Δεν επεκτεινόμαστε, γιατί το συγκεκριμένο υλικό προς παράθεση είναι τεράστιο. Ίσως κάποια άλλη στιγμή.

Οι ιστορικές πορείες Ανατολής και Δύσης είναι σαφώς διαφορετικές.

Η Ελλάδα αποκτά τη σημερινή της μορφή μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έπειτα από σκληρούς αγώνες και με μια εντελώς διαφορετική και επώδυνη διαδρομή. Τις οικονομικές και άλλες συνέπειες η χώρα τις βιώνει ακόμα, παρά τα όποια ξέφωτα ελπίδας. Θυμίζουμε απλώς ότι το 1984 η Ελλάδα ξόφλησε ένα από τα δάνεια της Επανάστασης του 1821!

Το συμπέρασμα αυτής της πρώτης αναφοράς, είναι πως όσοι αφορίζουν με τσιτάτα εντυπωσιασμού, όπως αυτό που αναφέραμε στην αρχή, μάλλον δεν έχουν επίγνωση του τι λένε. Αν, ωστόσο, θεωρούν πως έχουν επίγνωση και τα λένε, τα πράγματα σοβαρεύουν. Εδώ θα είμαστε για να τα ελαφρύνουμε…

    

 

 

 

 

 

Ποιανούγεννα Ποιανούγεννα, πού πήγαν τα Χριστού-γεννα;

Βηθλεέμ [Άγιον Σπήλαιον] Η εικόνα προέρχεται από την ιστοσελίδα http://www.agiosgeorgioskorydallou.gr.

Ποτέ άλλοτε στην ιστορία δεν έχει συμβεί μια γιορτή, με copyright χριστιανικό -και για αυτό οικουμενική και πανανθρώπινη- να υφίσταται μιαν ανελέητη διαστρέβλωση στο όνομα ενός «δικαιωματισμού» ή μιας βολικής και κατά το δοκούν παγκόσμιας «ισότητας».

Γιατί -πώς να το κάνουμε;- τα Χριστούγεννα δεν είναι γιορτή των Μουσουλμάνων, τα Χριστούγεννα δεν είναι γιορτή των Κινέζων, τα Χριστούγεννα δεν είναι γιορτή  των Ζουλού.

Και για να μπαίνουν τα πράγματα στη θέση τους:

Τα Χριστούγεννα γιορτάζουμε την Γέννηση του Ιησού Χριστού, του Θεού που έγινε άνθρωπος. Αυτός είναι ο πρωταγωνιστής. Τελεία, παύλα, παράγραφος.

Τα κάλαντα, τα δώρα, τα γλυκά, τα λαμπιόνια, οι «αγιοβασίληδες» και όλα τα υπόλοιπα ντεκόρ, είναι αυτό ακριβώς: ντεκόρ. Καλό, οκ. Ειδικά για τα παιδιά, που περιμένουν δώρα και γλυκίσματα. Αλλά, μην χάνουμε την ουσία.

Και ποια είναι η ουσία;

Η ουσία είναι ότι, από τη στιγμή της Γέννησης του Χριστού αρχίζει το τέλος του θανάτου, που ολοκληρώνεται με τον Σταυρό και την Ανάσταση του Θεανθρώπου. Αν εγώ που γράφω ή εσύ που διαβάζεις αυτές τις γραμμές δεν στεκόμαστε με δέος ή με φόβο απέναντι στο μοναδικό σίγουρο γεγονός αυτής της ζωής, που είναι ο θάνατος, τότε μάλλον δεν υπάρχει λόγος να μοιραστούμε κάποιες σκέψεις. Επειδή, όμως, μάλλον το αντίθετο συμβαίνει, τότε έχει νόημα να συνειδητοποιήσουμε ότι ο Θεός, η ίδια η Αγάπη, με ονοματεπώνυμο Ιησούς Χριστός -και όχι μια αφηρημένη και απρόσωπη «αγάπη, χαρά, και ευτυχία», έννοιες που είναι πολύ cool στις μέρες μας, και ο καθένας τις μεταφράζει όπως θέλει ή τον βολεύει- γίνεται άνθρωπος με τις ίδιες ακριβώς ανάγκες που έχουμε όλοι μας (πείνα, δίψα, κ.τ.λ.), άνευ όμως πάθους και αμαρτίας. Για να χαρίσει με το Σώμα και το Αίμα Του ζωή αιώνια.

Ο Χριστός με τη Γέννησή Του φτάνει στην εσχατιά της ταπείνωσης.

Δεν γίνεται απλώς, για παράδειγμα, φιλάνθρωπος βασιλιάς ή αριστοκράτης του 18^ου αιώνα ή και του σήμερα. Ούτε ζει σε παλάτια, διερωτώμενος γιατί ο λαός δεν τρώει παντεσπάνι. Η φιλανθρωπία έχει πάντα την έννοια «είμαι από πάνω και έχω, είσαι από κάτω και σου δίνω». Ακόμα κι αν η δεξιά μου δεν ξέρει τι κάνει η αριστερά μου.

Δεν γίνεται απλώς ένας άνθρωπος με την πολύ πιασάρικη στις μέρες μας ενσυναίσθηση. Η ενσυναίσθηση, στην καλύτερη των περιπτώσεων, υποδηλώνει στην τελική της φάση ισότητα. Κατεβαίνω στο επίπεδό σου, στην κατάστασή σου, και σου κρατώ το χέρι, σε νιώθω.

Οκ. Ο Χριστός είναι εξ ορισμού και φιλάνθρωπος και με ενσυναίσθηση. Είναι όμως κάτι πολύ περισσότερο από όλα αυτά. Είναι ταπεινός. Και η ταπείνωσή του δεν έχει όρια. Δεν έχει πιο χαμηλά. Για αυτό και ονομάζεται άκρα, δηλαδή ακραία ταπείνωση. Από το συν άπειρο της Θεότητας κατεβαίνει στο μείον άπειρο της ανθρωπότητας. Σαρκώνεται, χωρίς να το έχει ανάγκη, χωρίς να μου το οφείλει ή να στο οφείλει, για μένα και για σένα.

Πολύ θεολογικά τα λέω, ε; Είδες; Στα λόγια μου έρχεσαι. Ο λόγος για τον Χριστό έχει γίνει στις συνειδήσεις μας παπαδολογία. Λόγια μόνο για τους παπάδες ή κάποιους κολλημένους, φανατικούς χριστιανούς, συντηρητικούς, θρησκόληπτους και λοιπούς συγγενείς. Άλλη μια διαστρέβλωση στη σκέψη μας.  Αφήνω τις… θεολογίες (ζητώ συγγνώμη από τους Θεολόγους, δεν είμαι και ούτε προτίθεμαι να γίνω, απλώς δυο σκέψεις παραθέτω).

Ας επιστρέψουμε στην πεζή πραγματικότητα.

-Αυτές τις μέρες θα μιλήσω στο παιδί μου για τον Χοντροβασίλη. Τι στο καλό; Θα του πάρω και δώρα και θα το βάλω να δει και το ωραίο αθώο παιδικό παραμύθι The polar express. Παίζει και ο Τομ Χανκς, τι στο καλό! Και τα παιχνιδιάρικα ξωτικά!

-Καλικάντζαροι, δηλαδή. Αυτά που βλέπουν Σταυρό και Αγιασμό και φεύγουν…

-Σσσσσσσς! Θα μου το τρομάξετε! Τι λόγια είναι αυτά που λέτε!

-Συγγνώμη, συγγνώμη… Να μου πείτε τι να λέω.

-Έτσι, μπράβο. Άλλωστε, στο τέλος, ο ίδιος ο Άγιος Βασίλης…

-Που είναι Άγιος Νικόλαος (Κλαόυς);

-Εγώ, Βασίλη τον ξέρω.

-Θα ξεχάσουμε κι αυτά που ξέρουμε…

-Σταματήστε, πια! Στο τέλος, λοιπόν, ο "Άι Βασίλης" ρωτάει το παιδί, αν πιστεύει…

-Στον Χριστό;

-…αν πιστεύει γενικά, και αν πιστεύει ότι υπάρχει ο Άι Βασίλης!

-Και ο Χριστός; Που είναι ο Χριστός;

-Λεπτομέρειες. Αφού τα παιδιά γελάνε και παίρνουν δώρα, όλα καλά.

-Καμιά φάτνη, έτσι για δείγμα;

-Σε έλκηθρο, βγαίνει μόνο! Και σε δέντρο, αλλά είναι περσινό, αν σ’ αρέσει!

-Θα ξεχάσουμε κι αυτά που ξέραμε…καλά τα λέω...

 

Η μετατροπή της χριστιανικής γιορτής των Χριστουγέννων σε μια γιορτή με χριστιανικό αποχρωματισμό ξεκίνησε, ουσιαστικά, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με πρωτοστάτες την Coca Cola, χολυγουντιανούς μανατζαραίους και άλλους επιτήδειους, που είδαν την ευκαιρία να βγάλουν μπόλικο χρήμα. Το πράγμα πάει πιο βαθιά ακόμα. Όποιος θέλει, ας ψάξει. Ωστόσο, μπορεί κανείς να δει με ευκολία την ολοένα αυξανόμενη προσπάθεια ο Χριστός και το πραγματικό γεγονός της Γέννησης να βγουν από το κάδρο των εορτών. Υπάρχουν, φυσικά, εξαιρέσεις, και είναι και πολλές, αλλά κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει το γενικό πλαίσιο που ορίζεται από διάφορα οικονομικά κυρίως κέντρα, που στόχο έχουν -αν έχουν αγαθές προθέσεις, αν όχι, τρέξε γύρευε- την επιδίωξη ολοένα μεγαλύτερου κέρδους: «Χοντροβασίληδες», ταινίες δίχως καμιά ή ελάχιστη αναφορά στο Θείο Βρέφος και τα άλλα πρόσωπα της Γέννησης, παραμύθια που όλο και περισσότερο ασχολούνται με τον σατανισμό και τη μαγεία, και πολλά άλλα, από τα οποία ο Χριστός σαρκώθηκε για να μας απαλλάξει. Για να φέρει φως και όχι σκοτάδι, γαλήνη και όχι τρόμο, χαρά και όχι ανησυχία. [Πολλά από όσα ζούμε σήμερα, έχουν μια αφετηρία ή έναν σταθμό, όπως θέλετε, σε ιδέες και τάσεις από τα τέλη του 19^ου αιώνα, της λογοτεχνίας μη εξαιρουμένης. Ελπίζω προσεχώς να επανέλθω.]

Τα Χριστούγεννα υφίστανται μια ανελέητη προσπάθεια «αντιποίησης εορτής».

Τα Χριστούγεννα δεν έχουν καμιά σχέση με το κινεζικό έτους του Δράκου, ή όποιο άλλο.

Η αγάπη, η ισότητα, η ελευθερία και όλες οι αξίες είναι πολύτιμες και αναφαίρετες για όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από πεποιθήσεις και λοιπά χαρακτηριστικά.

Ο «μύλος» όμως δεν είναι ισότητα. Ειδικά όταν υπάρχει διαστρέβλωση και αποσιώπηση.

Είμαι ο τελευταίος που θα υποδείξει στον άλλο πώς να μεγαλώσει και τι να μάθει στο παιδί του, στη φίλη του, στον συνάδελφο, στα αγαπημένα του πρόσωπα.

Αν, όμως, μου δινόταν κάποια στιγμή μια ευκαιρία, ένα δικαίωμα, εγώ προσωπικά θα προσπαθούσα να κρατήσω -χωρίς να αρνούμαι το «ντεκόρ», που ανέφερα στην αρχή- την επαφή με το πραγματικό νόημα της γιορτής, τα γεγονότα, την παράδοση, αυτό που πήρα από γονείς και παππούδες, που δεν είναι τίποτε άλλο από τη συνέχεια της προσωπικής μου ιστορίας, του αποτυπώματος που αφήνω εγώ, που αφήνει σε αυτόν τον κόσμο ο λαός, ο δικός μου λαός, ο δικός σου. Τα έθιμα, αυτό το τόσο απλό «έτσι το έκανε η μητέρα μου, η γιαγιά και ο παππούς της γιαγιάς μου». Η ιστορική διαδρομή ενός λαού, αυτό που κάποιοι ορίζουν ως «συνέχεια» -και οι πολέμιοι ως «ασυνέχεια»- δεν ορίζεται μέσα σε ακαδημαϊκά ή πολιτικά κέντρα. Αυτά, κυρίως καταγράφουν, αλλά και ορισμένες φορές -δυστυχώς- προωθούν ή διαστρεβλώνουν μια πραγματικότητα. Κάποιες φορές, καθορίζουν προς τα πού θα πάει το αυλάκι. Η δυναμική όμως που έχει ή κρύβει το νερό που τρέχει μέσα του, η ίδια του η ουσία, η intrahistoria κάθε λαού, εξαρτάται από την καθαρότητα του ιδίου και η επαφή με τις πηγές του και την αλήθεια. 

Η «σαλαμοποίηση» της παγκόσμιας κοινωνίας κρύβει πολλούς κινδύνους, ιδίως όταν -το λέω για αυτούς που γνωρίζουν κάποια περισσότερα πράγματα - «ο μεσημβρινός του [οποιασδήποτε φύσεως] Γκρίνουιτς» επιβάλλεται δια της πλαγίας οδού -δηλαδή, λόγου χάριν, δια αυτού που ονομάζουμε παγκόσμιο λογοτεχνικό σύμπαν, κάτω από την επιγραφή-επίφαση «όλοι αδέρφια είμαστε»- εις βάρος, όμως, των απόκεντρων κέντρων. Αλλά, αυτή η ουσιαστική κουβέντα είναι μεγάλη, κάποιους τους μπερδεύει ή τους είναι άγνωστη, οπότε δεν θα επεκταθώ. Ίσως στο μέλλον.

 

Καλά Χριστούγεννα σε όλους!

Ο Χριστός να γεννηθεί στις καρδιές μας, να αλλάξει τη ζωή μας, να πάμε λίγο παραπέρα από την αδιαφορία, να προσπεράσουμε την φιλανθρωπία, να μην επαναπαυτούμε στην ενσυναίσθηση, και να προχωρήσουμε -έστω απειροελάχιστα- στο επίπεδο της ταπείνωσης και της θυσίας.

  Υγεία και πολλές χαρές σε όλους!

Να είστε κοντά στους δικούς σας ανθρώπους και να μην ξεχνάτε αυτό που είπε κάποτε η Maya Angelou:

«Οι άνθρωποι μπορεί να μη θυμούνται τι έκανες ή τι τους είπες, αλλά πάντα θα θυμούνται πώς τους έκανες να αισθανθούν».